| Payday payday / Spits | Sander Dikhoff *, 12-3-2009 |
Afgelopen vrijdag zat ik in een Boeing 737. Zo eentje als de laatst gecrashte van Turkish Airlines. Toen was ik nog in de veronderstelling dat die crash niet zozeer met het toestel te maken had, als wel met een fout van de piloten. Eenmaal op Schiphol, bleek inmiddels bekend te zijn dat inderdaad de piloten niet ’optimaal’ hadden gehandeld (te laat van automatisch naar handmatig), maar dat het begin van de oorzaak (of de daadwerkelijke oorzaak?) gelegen was in niet goed functionerende hoogtemeters van de 737 en dat datdefect eerder al bij andere toestellen van dit type is voorgevallen.
Luchtvaartexperts geven aan dat een ongeluk altijd een toevallige samenloop van negatieve omstandigheden is. Met één defect of fout is er vaak niets aan de hand. Dat is een schrale troost, iedere keer als een dergelijke samenloop zich toch weer voordoet.
Blijkbaar werkt apparatuur af en toe gewoon niet, soms wegens een fabrieksfout, vaak door achterstalligonderhoud. Geld speelt een rol. Wegens kostenbesparingen wordt bijvoorbeeld heel zuinig getankt. Brandstof heeft immers gewicht en gewicht kost geld. Vaak is er maar een marge van een half uurtje vliegen. Als men moet uitwijken naar een ander vliegveld en daar nog wat wachtrondjes moet draaien, is de peut zo op. En als de tank of een leiding een klein beetje lekt, hetgeen normaliter misschien niet uitmaakt, dan kan dat door die zuinigheid ineens toch funest zijn.
Het gaat allemaal om inschatting van risico’s afgezet tegen kosten. Tot waar is het ’gewoon’ ongelofelijke pech, een act of God, en waar begint de (financiële en morele) verantwoordelijkheid van vliegtuigbouwer en luchtvaartmaatschappij?
Met die vraag zijn advocaten nu driftig aan de slag. Claims zullen volgen. Ik acht dat heel terecht. Want forse schadevergoedingen doen niet alleen recht aan het toegebrachte leed maar zijn ook een prikkel voor de betrokken partijen om de risico’s te verkleinen.
Ook andere claims komen nu op, 16 jaar na dato, van tien getuigen van de Bijlmerramp. Zij eisen geld van Boeing. Het zien neerstorten van het El Al-toestel en de daaropvolgende paniek bezorgde hen het posttraumatisch stresssyndroom. En de Turkse crash levert volgens hun advocaat een fikse „herbeleving” op.
Hoe intens en schokkend getuige zijn van een dergelijke ramp ook is, de kans op toekenning van (forse) vergoedingen voor dergelijke „indirecte schade”, acht ik - terecht - een stuk kleiner dan die voor direct bij een ramp betrokkenen en nabestaanden.