| Not in my name! / Muziekwereld | Bjorn Schipper, 1-3-2005 |
Rechtsbescherming van artiestennamen
Noem de naam van een willekeurige artiest, en er wordt meestal direct een verband gelegd met de creatieve prestaties van diezelfde artiest. Wijlen John Lennon roept een associatie op met het nummer “Imagin”, de Rolling Stones worden in één adem genoemd met “Paint it black” en DJ Tiësto staat haast synoniem voor “Flight 643”. Namen zijn identificatiemiddelen bij uitstek, en duiden op achterliggende persoonlijkheden en repertoire. Dit geldt niet alleen voor de Rolling Stones die voor de zoveelste keer op wereldtournee zijn, maar ook voor het lagere schoolbandje dat tijdens het slotfeest voor het eerst de aula van de school heeft gevuld. Het publiek zal zich een maand later afvragen: “Hoe heette dat bandje ook alweer?”. In deze bijdrage sta ik stil bij de beschermingswaardigheid van artiestennamen, met inbegrip van persoonsnamen en namen van artiestengroepen. De naam als rechtsobject én middel om te communiceren.
Persoonsnamen
Een succesvolle entertainment carrière vangt meestal aan met talent, doorzettingsvermogen en de juiste mentaliteit. Maar ook met naamgeving. Wie ben je als artiest? Wie wil je zijn? Het begint met de persoonsnaam. De persoonsnaam dient vanaf de geboorte primair ter identificatie van een natuurlijk persoon, en wordt ingeschreven in de burgerlijke stand. Het merendeel van de artiesten – groot en klein - gebruikt de eigen persoonsnaam als artiestennaam. Zo is Guus Meeuwis nog steeds ‘gewoon’ Guus Meeuwis. Er zijn echter ook vele artiesten die een artiestennaam gebruiken anders dan de persoonsnaam, zoals DJ Tiësto. Hij werd op 17 januari 1969 in Breda geboren als Tijs Verwest[1].
Pseudoniemen of andere artiestennamen
Aan de persoonsnaam wordt een dimensie toegevoegd als de artiest een andere naam als artiestennaam of pseudoniem wenst te gaan gebruiken. Het is in dat geval van belang om te weten dat een dergelijke wens op zichzelf niet voldoende grond oplevert voor doorvoering van een officiële naamswijziging. Uitgangspunt bij het voeren van een artiestennaam – anders dan de eigen officiële persoonsnaam – is dat de gekozen naam niet identiek is aan of teveel lijkt op de naam van een andere (collega) artiest. Dit kan in relatie tot de betrokken artiest en derden – zoals platenmaatschappijen - onrechtmatig zijn. Gevaar voor verwarring dient immers zoveel voorkomen te worden, óók in de entertainmentbranche. Het is dan ook niet verstandig om als beginnend artiest de naam Robbie Williams als (‘nieuwe’) artiestennaam te kiezen.
Handelsnamen
Artiesten oefenen een beroep uit, géén bedrijf. De Handelsnaamwet (Hnw) kent aan de naam waaronder een onderneming gevoerd wordt, bescherming toe. Het is nu de vraag of de naam waaronder een artiest (of groep artiesten) het entertainmentberoep uitoefenen óók voor handelsnaamrechtelijke bescherming in aanmerking kan komen. Strikt genomen niet. Een beroep is nu eenmaal niet hetzelfde als een onderneming. Kane is van een andere orde dan Heineken. Tóch biedt een ruime interpretatie van de wet wellicht mogelijkheden om óók bepaalde artiestennamen als handelsnaam te beschouwen. Als bijvoorbeeld een band - een min of meer georganiseerd verband - mét winstoogmerk onder een bepaalde naam op commerciële wijze aan het (economisch) entertainmentverkeer deelneemt, is verdedigbaar dat diezelfde naam als handelsnaam wordt gebruikt en aldus voor bescherming in aanmerking kan komen. Het inroepen van handelsnaamrechtelijke bescherming ingeval van artiestennamen blijft echter een lastige opgave. Mannenkoor Urk[2] kan het weten, hen werd al in 1969 deze bescherming ontzegd. Een praktische oplossing hiervoor kan gevonden worden in de oprichting van een ‘echte’ onderneming onder de artiestennaam, zoals een (commerciële) stichting of vennootschap onder firma. Een (duurder) voorbeeld is de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Kane B.V., gevestigd in Den Haag. Misschien verschilt Kane ten opzichte van Heineken minder als aanvankelijk gedacht?
Merknamen
Artiestennamen zijn onderscheidingstekens die óók als merk geregistreerd kunnen worden. Voorwaarde hiervoor is dat het merk – de artiestennaam - wordt gebruikt ter onderscheiding van waren en diensten van een ‘onderneming’, hetgeen weer duidt op de creatieve en commerciële activiteiten van de artiest. Denk aan de verkoop van beeld- en geluidsdragers en merchandise. Op basis van een merkregistratie is het mogelijk om aan derden gebruikslicenties te verstrekken, meestal tegen betaling. Bij de registratie van een merknaam kan gekozen worden voor registratie in de Benelux, de Europese Gemeenschap of Internationaal (één of meerdere landen). Een merk wordt ingeschreven voor de waren en diensten waarvoor het merk in de praktijk gebruikt wordt. Zo is bijvoorbeeld de naam van de Britse DJ Pete Tong als Gemeenschapsmerk ingeschreven voor waren en diensten die zien op kleding en muziek. Daarnaast kan op basis van een merkregistratie onrechtmatig gebruik door derden van een artiestennaam bestreden worden. Een merk wordt beschermd tegen gevaar voor verwarring. Een merk met een zekere bekendheid wordt daarnaast ook nog eens beschermd tegen gevaar voor verwatering, dat wil zeggen aantasting van de reputatie of het onderscheidend vermogen van het merk. De Amerikaanse rapper Eminem kan hierover meepraten. Hij heeft zich vorig jaar in Nederland met succes beroepen op zijn Gemeenschapsmerk “Eminem”, geregistreerd voor entertainmentdiensten en beeld- en geluidsdragers. Een Nederlandse distributeur van CD’s en DVD’s is tot twee keer toe veroordeeld wegens merkinbreuk, aangezien zonder toestemming van Eminem het merk werd gebruikt op de hoezen van CD’s en DVD’s. Volgens de rechter was sprake van gevaar voor verwarring bij het betrokken koperspubliek.
Domeinnamen
Tenslotte het gebruik van artiestennamen als internet domeinnaam. Registratie van een domeinnaam schept op zichzelf géén zelfstandig exclusief recht, zoals een handelsnaam of merk. Gebruik van een artiestennaam door middel van een domeinnaam kan wél een indicatie opleveren van gebruik door een artiest van zijn naam als merk of handelsnaam. Een domeinnaam biedt artiesten de praktische (en commerciële) mogelijkheid om op het internet een eigen digitaal adres te hanteren. Aan zo’n adres kan een website gekoppeld worden, waarop bijvoorbeeld het repertoire – al dan niet tegen betaling - met het publiek gedeeld kan worden. De website fungeert op die manier als digitaal visitekaartje. Bij de registratie van domeinnamen kan gekozen worden voor verschillende internationale en nationale levels, zoals .com en .nl (en binnenkort .eu!). Voor de registratie en uitgifte geldt in het algemeen het beginsel van “wie het eerst komt het eerst maalt”. Domeinnamen zijn geregeld een bron van juridische geschillen. In veel gevallen worden deze beslecht door rechters of speciale domeinnaam arbitrage panels. Het merendeel van de zaken gaat over domain grabbing, het kapen van andermans domeinnaam. Artiesten met een ‘echte’ handelsnaam of een als merk geregistreerde naam staan dan sterk: zo hebben Madonna, Celine Dion en Bruce Springsteen hun gekaapte .com domeinnamen met succes terug weten te krijgen[3]. In een enkel geval kan een derde profiteren van een als domeinnaam gebruikte artiestennaam. Een Amstelveens automatiseringsbedrijf heeft zich in 2000 met succes verweerd tegen het opeisen door het Franse cosmeticaconcern Labaratoire Garnier van de domeinnaam Garnier.nl. Doorslaggevend was het argument dat de bijbehorende website met name gewijd was aan de Franse DJ en producer Laurent Garnier en de elektronische muziekstroming waarin hij actief is[4]. Tenslotte is daar de categorie van domeinnamen met een opzettelijk typfoutje, ook wel typosquatting genoemd. Zo zou Marco Borsato met succes op kunnen treden tegen de (fictieve) registratie van MarcoBorsaato.nl.
De eerste indruk!
Terug naar het begin: van persoonsnaam naar artiestennaam. Een creatieve carrière kan zich gestaag ontwikkelen. Rondom succes en stijgende populariteit hangen vaak mensen die daarvan op de een of andere manier een graantje mee willen pikken. Een artiestennaam biedt deze gelegenheid. Wees gedonder voor en kijk bij de keuze en het gebruik van een artiestennaam eerst goed om je heen. Verricht een onderzoek naar namen die al door (colllega) artiesten worden gebruikt, kies de meest geschikte naam en leg vervolgens deze naam op verschillende manieren vast (merk, domeinnaam). Het adagium “voorkomen is beter dan genezen” gaat hier op. Het werkt niet alleen preventief ten opzichte van mogelijke kapers. Normaal gesproken kan de artiest, na eindelijk wat naamsbekendheid opgebouwd te hebben, zijn eigen artiestennaam ‘gewoon’ blijven gebruiken. Het is een ramp om na vijf jaar hard werken en een eerste succes van artiestennaam te moeten veranderen omdat een ander deze al gebruikt. Ook een artiest krijgt immers maar één kans om een eerste indruk achter te laten!
[1] Zie onder meer de digitale encyclopedie Wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/DJ_Ti%C3%Absto.[2] Pres. Rb. Zwolle, 20 februari 1969, NJ 1969,448 (Mannenkoor Urk).[3] Zie onder meer http://www.usatoday.com/tech/news/techpolicy/2004-01-16-carmen-net-name_x.htm.[4] Pres. Rb. Amsterdam 12 oktober 2000, IER 2001/5 (Garnier.nl).