| Kan een ekster een mongool zijn? / Boekblad | Hans Bousie*, 26-10-2009 |
Onbenul van zwakbegaafden is eigenlijk niet zo erg. Onbenulligheid van mensen van wie je beter zou mogen verwachten kan echter variëren van irritant tot tergend. Aan de Tilburgse school voor journalistiek studeert een groepje studenten dat zich de factcheckers noemt. Zij nemen van tijd tot tijd een medium onder de loep om te zien hoe deze om gaat met de feiten. Op verzoek van Uitgeverij Contact werden de recensies van het laatste boek van Renate Dorrestein: “Is er hoop” beoordeeld op feitelijke juistheid. Een van de recensies die negatief in het oog sprong was van Jeroen Vullings in Vrij Nederland. Toevallig had ik die recensie met de titel “Onder mongolen” destijds ook gelezen en had ik mij behoorlijk geërgerd aan het feit dat Vullings de hoofdpersoon omschrijft als een “mongool” wat deze zeker niet was. Ook overigens blonk de recensie niet uit in feitelijke juistheid Tot mijn innige genoegen namen de Tilburgers onder andere de titel onder de loep. Zij trachten Vullings te spreken te krijgen met de vraag waarom hij de hoofdfiguur (zwakbegaafd) een mongool noemde terwijl hij dat niet was. Vullings was onmachtig aan de lijn te komen en dus moesten de onderzoekers het doen met Frits, onbenul is my middle name, van Exter, hoofdredacteur van Vrij Nederland. En wat zei deze Ekster? “Wij kunnen niet anders dan vaststellen dat u meent dat iemand met een IQ van zestig geen mongool genoemd mag worden. Ik weet niet of dat een feit is. Ik denk eerder een kwestie van smaak waarbij de recensent de vrijheid heeft genomen om de term mongool te gebruiken zoals die ook wel eens in de spreektaal wordt gebruikt.” Pardon? Ekster weet niet of het een kwestie van smaak is wanneer je iemand een mongool noemt? Hulp nodig? Mongolen zijn er in twee soorten, zo zijn er die afkomstig zijn uit Mongolië en de anderen hebben de ziekte van Down (de combinatie komt overigens ook voor). Mongool is dus een zeer precieze aanduiding. Het kan deze Ekster klaarblijkelijk niet schelen of Vullings zijn feiten op een rijtje heeft, hij verwart feiten zelfs met smaak. Een hoofdredacteur hoort er op toe te zien dat zijn recensenten hun feiten op orde hebben en doen ze dat niet dan hoort hij ze tot die orde te roepen. Recensenten hebben heel veel macht, ze kunnen boeken, uitgevers en schrijvers maken of breken. Een dergelijke macht brengt verantwoordelijkheden met zich mee. Het soort recensies als van Vullings wordt in het Anglo-Saksische deel van deze wereld “defamatory review” genoemd en er zijn al recensenten veroordeeld omdat zij hun feiten niet op hun rijtje hadden. Over smaak valt niet te twisten, over feiten wel. Rode kaart voor Vullings en Exter, vier nummers VN geschorst.